فیبروز به تجمع بافت اسکار (جای زخم) در کبد گفته میشود. کبد طبیعی نرم و حالت اسفنجی دارد. اما با تجمع تدریجی اسکار، کبد سفت و ناهموار میشود.
امکان جلوگیری از بدتر شدن فیبروز وجود دارد. اگر این کار بهموقع انجام شود، کبد شما میتواند به کار طبیعی خود ادامه دهد. حتی ممکن است بتواند آسیب ایجادشده را بهطور کامل ترمیم کند. اما اگر فیبروز به بدتر شدن ادامه دهد، میتواند منجر به آسیبهای جدی و دائمی شود که سیروز نام دارد.
چه چیزی باعث ایجاد فیبروز میشود؟
کبد شما بسیار سخت کار میکند. یک کبد سالم دارای یک سیستم ترمیمی است که با سلولهای فرسوده، مرده یا آسیبدیده مقابله میکند.
این سیستم ترمیمی از کلاژن استفاده میکند؛ چیزی شبیه داربست ساختمانی. کلاژن ناحیهای را که در حال ترمیم است، پشتیبانی میکند. در یک کبد سالم، پس از کامل شدن ترمیم، کلاژن برداشته میشود.
اگر شما دچار هپاتیت (التهاب) باشید، به کبد شما بهطور مداوم پیام داده میشود که همچنان به انجام ترمیم ادامه دهد. در این حالت کلاژن برداشته نمیشود. بلکه مقدار بیشتری از آن بهطور مداوم اضافه میشود. این روند باعث ایجاد اسکار میشود.
فیبروز چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص فیبروز کبد بهویژه در مراحل اولیه چالشبرانگیز است، زیرا این بیماری اغلب بدون علامت یا با علائم بسیار خفیف پیشرفت میکند. به همین دلیل، تشخیص معمولاً بر پایه ترکیبی از ارزیابی بالینی، آزمایشها و روشهای تصویربرداری انجام میشود.
شرح حال و معاینه بالینی
پزشک ابتدا سابقه پزشکی فرد را بررسی میکند، از جمله:
- ابتلا به کبد چرب، هپاتیت ویروسی یا هپاتیت خودایمنی
- مصرف الکل
- دیابت، اضافهوزن یا سایر اختلالات متابولیک
- سابقه خانوادگی بیماریهای کبدی
در مراحل اولیه فیبروز، معاینه فیزیکی معمولاً طبیعی است، اما در مراحل پیشرفتهتر ممکن است نشانههایی مانند بزرگی کبد مشاهده شود.
آزمایشهای خون
آزمایش خون بهتنهایی نمیتواند فیبروز را بهطور قطعی تشخیص دهد، اما سرنخهای مهمی ارائه میکند:
- افزایش آنزیمهای کبدی (ALT و AST)
- کاهش پلاکتها در مراحل پیشرفتهتر
- استفاده از شاخصهای ترکیبی مانند FIB-4 یا APRI برای تخمین احتمال وجود فیبروز
این آزمایشها معمولاً بهعنوان ابزار غربالگری استفاده میشوند.
تصویربرداری با سونوگرافی
سونوگرافی شکم میتواند تغییرات کلی در بافت کبد مانند چربی، بزرگی یا ناهمواری سطح کبد را نشان دهد، اما توانایی محدودی در تشخیص دقیق میزان فیبروز دارد، بهویژه در مراحل خفیف.
فیبرواسکن و الاستوگرافی کبد
فیبرواسکن (الاستوگرافی گذرا) یکی از دقیقترین و پرکاربردترین روشهای غیرتهاجمی برای ارزیابی فیبروز کبد است.
در این روش:
- سفتی بافت کبد اندازهگیری میشود.
- میزان سفتی نشاندهنده شدت اسکار (فیبروز) است.
- نتیجه بهصورت عددی (kPa) و مرحلهبندی (F0 تا F4) گزارش میشود.
فیبرواسکن بدون درد، سریع و قابل تکرار است و نقش مهمی در پایش روند بیماری و پاسخ به درمان دارد.
بیوپسی کبد
بیوپسی کبد دقیقترین روش تشخیص فیبروز است، اما به دلیل تهاجمی بودن، خطر خونریزی و درد، امروزه فقط در موارد خاص استفاده میشود؛ مثلاً زمانی که نتایج روشهای غیرتهاجمی متناقض یا نامشخص باشند.
اگر فیبروز داشته باشم چه اتفاقی میافتد؟
حتی در صورت وجود فیبروز، کبد شما میتواند به انجام تمام وظایف معمول خود ادامه دهد. بنابراین ممکن است هیچ علامتی نداشته باشید یا علائم بسیار خفیف باشند.
اما با گذشت زمان، بافت اسکار میتواند شروع به جایگزین شدن با سلولهای سالم کند. این موضوع باعث میشود انجام صحیح وظایف کبد دشوارتر و دشوارتر شود.
اسکارهای سفت میتوانند شکل طبیعی کبد را تغییر دهند. آنها همچنین عبور خون از کبد را به شکلی که باید انجام شود، دشوار میکنند.
اگر فیبروز متوقف نشود، میتواند به سیروز منجر شود.
آیا میتوانم فیبروز را متوقف کنم؟
شما میتوانید از بدتر شدن فیبروز جلوگیری کنید. بسته به اینکه میزان اسکار کبد شما چقدر شدید است، ممکن است کبد بتواند بخشی یا تمام آسیب را ترمیم کند.
بهترین راه برای متوقف کردن فیبروز، برطرف کردن علت اصلی آسیب است. این کار میتواند شامل موارد زیر باشد:
- کاهش وزن یا داشتن رژیم غذایی سالمتر
- قطع مصرف الکل
- دریافت درمان برای هپاتیت ویروسی
- مصرف دارو برای درمان یا کنترل هپاتیت خودایمنی
متوقف کردن بیماری کبدی در این مرحله بسیار مهم است. اگر متوقف نشود، ممکن است به سیروز مبتلا شوید.
صرفنظر از نوع بیماری کبدی، اگر بیماری به مرحله سیروز برسد، احتمالاً آسیب دائمی ایجاد شده است. افراد مبتلا به سیروز میتوانند سالهای زیادی زندگی کنند، اما ممکن است دچار عوارض جدی شوند و بسیار بیمار شوند. متأسفانه بهجز پیوند کبد، گزینههای درمانی مؤثر زیادی برای سیروز وجود ندارد.
با این حال، حتی در صورت وجود سیروز، جلوگیری از آسیب بیشتر میتواند به جلوگیری از بدتر شدن وضعیت کمک کرده و به کبد اجازه دهد به کار خود ادامه دهد.
شما میتوانید با استفاده از شرکت در فرآیندهای غربالگر و دریافت نوبت آنلاین فیبرواسکن کبد، درباره عوامل خطر خود اطلاعات کسب کنید و آزمایشهای لازم را انجام دهید.
تفاوت فیبروز و سیروز چیست؟
فیبروز و سیروز هر دو به تجمع بافت اسکار در کبد مربوط میشوند، اما از نظر شدت، برگشتپذیری و پیامدهای بالینی تفاوتهای اساسی دارند.
فیبروز کبد
فیبروز به تجمع تدریجی بافت اسکار در پاسخ به آسیب یا التهاب مزمن کبد گفته میشود.
ویژگیهای فیبروز:
- ممکن است بدون علامت باشد.
- کبد هنوز قادر به انجام بیشتر وظایف خود است.
- در بسیاری از موارد برگشتپذیر است، بهویژه اگر علت زمینهای درمان شود.
- شامل مراحل اولیه تا پیشرفته (F1 تا F3) است.
سیروز کبد
سیروز مرحله نهایی و شدید فیبروز است که در آن ساختار طبیعی کبد بهطور گسترده تخریب شده است.
ویژگیهای سیروز:
- اسکار وسیع و دائمی در کبد ایجاد شده است.
- جریان خون طبیعی کبد مختل میشود.
- عملکرد کبد بهطور قابلتوجهی کاهش مییابد.
- معمولاً غیرقابل برگشت است.
- میتواند باعث عوارض جدی مانند آسیت، خونریزی گوارشی، انسفالوپاتی کبدی، سرطان کبد و نارسایی کبد شود.
دریافت کمک
اگر دچار فیبروز هستید، بسیار مهم است که از بدتر شدن آن جلوگیری کنید. اما ایجاد تغییر در زندگی روزمره میتواند دشوار باشد. دریافت کمک و حمایت باعث میشود احتمال ایجاد این تغییرات و پایبندی به آنها بیشتر شود.
اگر مشکل شما به رژیم غذایی مربوط است، میتوانید درخواست ارجاع به یک کارشناس تغذیه دارای مجوز (Registered Dietitian) داشته باشید. پزشکان عمومی گاهی میتوانند برای مواردی مانند ورزش یا سایر فعالیتهایی که میتوانند سلامت کبد شما را بهبود دهند، نسخه صادر کنند.
جمعبندی
فیبروز کبد مرحلهای مهم و هشداردهنده در سیر بیماریهای کبدی است که در آن بافت سالم کبد بهتدریج با بافت اسکار جایگزین میشود. اگرچه در مراحل اولیه ممکن است هیچ علامت مشخصی ایجاد نشود، اما در صورت عدم تشخیص و کنترل بهموقع، فیبروز میتواند به سیروز و آسیبهای برگشتناپذیر کبدی منجر شود. نکته کلیدی این است که در بسیاری از موارد، با شناسایی زودهنگام و حذف عامل زمینهای، میتوان روند فیبروز را متوقف کرد و حتی امکان ترمیم بخشی از آسیب کبد وجود دارد.
در مرکز رادیولوژی و سونوگرافی راد، با استفاده از روشهای نوین و غیرتهاجمی مانند فیبرواسکن و الاستوگرافی کبد، امکان ارزیابی دقیق میزان فیبروز و پایش روند بیماری بدون نیاز به بیوپسی فراهم شده است. این بررسیها سریع، بدون درد و قابل اعتماد هستند و به پزشک کمک میکنند تا تصمیمات درمانی آگاهانهتری اتخاذ کند. مرکز راد با تجهیزات پیشرفته و تیم متخصص، همراه بیماران در مسیر تشخیص زودهنگام، پیشگیری از پیشرفت بیماری و حفظ سلامت کبد است.
دیدگاه خود را ثبت کنید
تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟در گفتگو ها شرکت کنید.