بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال عملکرد متابولیک (Metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease – MASLD) که پیشتر بیماری کبد چرب غیرالکلی(NAFLD) نامیده میشد، یک بیماری کبدی است که افرادی با اضافهوزن، چاقی یا سایر اختلالات متابولیک مانند دیابت نوع ۲، فشار خون بالا یا کلسترول بالا را تحت تأثیر قرار میدهد. در MASLD، مقدار زیادی چربی در کبد تجمع پیدا میکند.
کبد چرب بهویژه در کشورهای خاورمیانه و غربی، همزمان با افزایش تعداد افراد مبتلا به چاقی، در حال شایعتر شدن است. این بیماری شایعترین نوع بیماری کبدی در جهان است. MASLD از نظر شدت طیفی دارد؛ از استئاتوز کبدی (hepatic steatosis) که گاهی استئاتوز منتشر کبدی نامیده میشود و پیشتر با عنوان نفوذ چربی در کبد یا بهطور ساده کبد چرب شناخته میشد، تا شکل شدیدتری از بیماری به نام استئاتوهپاتیت مرتبط با اختلال عملکرد متابولیک (MASH) که پیشتر استئاتوهپاتیت غیرالکلی (NASH) نام داشت.
کبد چرب التهابی (MASH) باعث تورم یا بزرگ شدن کبد میشود. به این حالت هپاتومگالی گفته میشود. MASH همچنین باعث تجمع چربی در کبد میشود که منجر به آسیب کبدی میگردد. MASH ممکن است بدتر شود و به اسکار شدید کبدی که سیروز نام دارد، یا حتی سرطان کبد منجر شود. این نوع آسیب مشابه آسیبی است که در اثر مصرف شدید الکل ایجاد میشود.
امید به زندگی بسته به اینکه فرد به MASLD یا MASH مبتلا باشد، متفاوت است. عواملی مانند میزان اسکار و سایر بیماریها نیز بر مدت زمانی که میتوان با کبد چرب یا کبد چرب التهابی زندگی کرد، تأثیر میگذارند.
علائم
کبد چرب MASLD اغلب بدون علامت است. در صورت بروز علائم، ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- احساس خستگی شدید، که به آن فَتیگ (fatigue) گفته میشود.
- احساس ناخوشی عمومی، که به آن مالایز (malaise) گفته میشود.
- درد یا ناراحتی در ناحیه بالای سمت راست شکم.
علائم احتمالی کبد چرب التهابی MASH و سیروز (که اسکار شدید است) شامل موارد زیر میشود:
- خارش پوست.
- تورم شکم که آسیت (ascites) نیز نامیده میشود.
- تنگی نفس.
- تورم پاها.
- رگهای خونی عنکبوتمانند درست زیر سطح پوست.
- بزرگ شدن طحال.
- تغییر رنگ پوست کف دستها.
- زرد شدن پوست و چشمها که یرقان (jaundice) نیز نام دارد.
علل
متخصصان دقیقاً نمیدانند چرا در برخی کبدها چربی تجمع پیدا میکند و در برخی دیگر نه. همچنین بهطور کامل مشخص نیست چرا تجمع چربی در بعضی کبدها به MASH تبدیل میشود.
MASLD و MASH هر دو با موارد زیر مرتبط هستند:
- ژنتیک.
- اضافهوزن یا چاقی.
- مقاومت به انسولین، که زمانی رخ میدهد که سلولهای بدن در پاسخ به هورمون انسولین قند را جذب نمیکنند.
- دیابت نوع ۲، که گاهی «قند خون بالا» یا هیپرگلیسمی نامیده میشود.
- سطوح بالای چربیها، بهویژه تریگلیسیریدها، در خون.
این مشکلات سلامتِ ترکیبی ممکن است به آسیب کبدی کمک کنند. با این حال، برخی افراد حتی بدون داشتن هیچیک از عوامل خطر نیز به کبد چرب مبتلا میشوند.
عوامل خطر
بسیاری از بیماریها و شرایط سلامت میتوانند خطر ابتلا به کبد چرب را افزایش دهند، از جمله:
- چاقی، بهویژه زمانی که چربی در ناحیه کمر متمرکز باشد.
- دیابت نوع ۲.
- کلسترول بالا.
- سطح بالای تریگلیسیرید در خون.
- مقاومت به انسولین.
- سندرم متابولیک.
- سندرم تخمدان پلیکیستیک.
- وقفه تنفسی انسدادی خواب (آپنه خواب).
- کمکاری تیروئید.
- کمکاری غده هیپوفیز.
- کمبود هورمون رشد، به این معنا که بدن به اندازه کافی هورمونهای لازم برای رشد تولید نمیکند.
کبد چرب التهابی MASH بیشتر در افرادی دیده میشود که:
- سن آنها بالاتر از ۵۰ سال است.
- دارای برخی عوامل خطر ژنتیکی خاص هستند.
- دچار چاقی هستند.
- مبتلا به دیابت یا قند خون بالا هستند.
- علائم سندرم متابولیک مانند فشار خون بالا، تریگلیسیرید بالا و دور کمر بزرگ دارند.
تشخیص تفاوت بین MASLD و MASH بدون معاینه و انجام آزمایشها دشوار است.
عوارض
اسکار شدید کبدی که سیروز نیز نامیده میشود، اصلیترین عارضه MASLD و MASH است. سیروز در اثر آسیب کبدی ایجاد میشود، مانند آسیبی که التهاب در کبد چرب به وجود میآورد. زمانی که کبد تلاش میکند التهاب را متوقف کند، نواحی اسکار که فیبروز نام دارند ایجاد میشوند. با ادامه التهاب، فیبروز گسترش یافته و بخش بیشتری از بافت کبد را درگیر میکند.
اگر اقدامی برای توقف اسکار (التهاب و زخم) انجام نشود، سیروز میتواند منجر به موارد زیر شود:
- تجمع مایع در ناحیه شکم که آسیت نام دارد.
- وریدهای متورم در مری که واریسهای مری نامیده میشوند و ممکن است پاره شده و خونریزی کنند.
- گیجی، خوابآلودگی و تکلم نامفهوم که انسفالوپاتی کبدی نام دارد.
- فعالیت بیشازحد طحال که هیپراسپلنیسم نامیده میشود و میتواند باعث کاهش تعداد پلاکتهای خون شود.
- سرطان کبد.
- نارسایی کبد در مرحله نهایی، به این معنا که کبد دیگر قادر به انجام وظایف خود نیست.
برای بسیاری از افراد مبتلا به MASLD، پیشآگهی خوب است، بهویژه اگر تغییرات توصیهشده در سبک زندگی را انجام دهند. در واقع، در برخی افراد کاهش وزن میتواند به برگشت کبد چرب کمک کند. با این حال، برخی افراد به MASH مبتلا میشوند که تأثیر قابلتوجهی بر امید به زندگی و پیامدهای سلامت دارد.
پیشگیری
برای کاهش خطر ابتلا به کبد چرب:
- رژیم غذایی سالم داشته باشید. رژیمی سرشار از میوهها، سبزیجات، غلات کامل و چربیهای سالم مصرف کنید. یکی از این رژیمها، رژیم مدیترانهای است.
- مصرف الکل، قندهای ساده و حجم وعدهها را محدود کنید. از نوشیدنیهای شیرین مانند نوشابه، نوشیدنیهای ورزشی، آبمیوهها و چای شیرین پرهیز کنید. از مصرف الکل خودداری کرده یا آن را محدود کنید، زیرا میتواند به کبد آسیب برساند.
- وزن سالم خود را حفظ کنید. اگر اضافهوزن یا چاقی دارید، با تیم درمانی خود برای کاهش تدریجی وزن همکاری کنید. اگر وزن سالمی دارید، با تغذیه سالم و ورزش آن را حفظ کنید.
- ورزش کنید. در بیشتر روزهای هفته فعال باشید. اگر بهطور منظم ورزش نمیکنید، ابتدا با تیم درمانی خود برای شروع فعالیت بدنی مشورت کنید.
جمعبندی
بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال عملکرد متابولیک (MASLD) یکی از شایعترین بیماریهای کبدی در جهان امروز است که ارتباط تنگاتنگی با سبک زندگی، اضافهوزن، چاقی و اختلالات متابولیک دارد. اگرچه در بسیاری از افراد این بیماری بدون علامت باقی میماند، اما در صورت پیشرفت میتواند به شکل التهابی آن یعنی MASH، اسکار شدید کبدی (سیروز) و حتی سرطان کبد منجر شود. به همین دلیل، تشخیص زودهنگام، ارزیابی میزان آسیب کبدی و پایش منظم وضعیت کبد نقش حیاتی در پیشگیری از عوارض جدی و غیرقابلبرگشت دارد.
در مرکز رادیولوژی و سونوگرافی راد، با بهرهگیری از روشهای نوین تصویربرداری و تکنیکهای غیرتهاجمی مانند فیبرواسکن و الاستوگرافی کبد، امکان ارزیابی دقیق میزان چربی و فیبروز کبد فراهم شده است. این بررسیها بدون درد، سریع و قابل اعتماد هستند و به پزشکان کمک میکنند تا تصمیمات درمانی مناسبتری اتخاذ کنند. مرکز راد با تکیه بر تجهیزات بهروز و تیم متخصص، همراه بیماران در مسیر تشخیص دقیق، پایش بیماری و مراقبت از سلامت کبد است. برای رزرو نوبت آنلاین اینجا کلیک کنید.
دیدگاه خود را ثبت کنید
تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟در گفتگو ها شرکت کنید.