سیروز کبد به معنای ایجاد جای زخم دائمی در کبد است که به آن آسیب میزند و در عملکرد آن اختلال ایجاد میکند. این وضعیت میتواند منجر به نارسایی کبد شود. سیروز نتیجه آسیب مداوم به کبد طی سالهای طولانی است. الکل و داروها، ویروسها و عوامل متابولیک شایعترین علل آن هستند.
نگاهی کلی به سیروز کبد
سیروز کبد مرحله پایانی بیماری مزمن کبدی است. در این مرحله، بخش قابلتوجهی از بافت سالم کبد شما به بافت اسکار (جای زخم) تبدیل شده است. اسکارها در اثر التهاب طولانیمدت در کبد (هپاتیت) ایجاد میشوند. وقتی مقدار بافت اسکار زیاد شود، میتواند مانع از عملکرد طبیعی کبد شود. این وضعیت به نارسایی کبد منجر میشود. اگرچه سیروز قابل برگشت نیست، اما درمان میتواند سرعت پیشرفت آن را کم کند یا جلوی بدتر شدنش را بگیرد.
آیا سیروز مرحلهبندی دارد؟
سیروز با تجمع تدریجی بافت اسکار در کبد بدتر میشود. در ابتدا، بدن شما آسیب را جبران میکند و ممکن است هیچ علامتی متوجه نشوید. به این حالت سیروز جبرانشده گفته میشود. با کاهش عملکرد کبد، علائم ظاهر میشوند. این مرحله به نام سیروز جبراننشده شناخته میشود.
سیروز چگونه بر کبد و بدن من تأثیر میگذارد؟
بافت اسکار در کبد باعث مسدود شدن جریان خون و اکسیژن در بافتهای کبدی میشود. این موضوع توانایی کبد را برای تصفیه سموم، پردازش مواد مغذی و تولید صفرا و پروتئینهای ضروری کاهش میدهد. بافت اسکار همچنین میتواند رگهای خونی مهم، از جمله ورید پورت، را تحت فشار قرار دهد و منجر به فشار خون پورتال شود.
سیروز چقدر شایع است؟
سیروز نسبتاً شایع است و یکی از علل مهم بستری شدن و مرگومیر، بهویژه پس از میانسالی، محسوب میشود. در ایالات متحده، حدود ۰٫۲۵٪ از تمام بزرگسالان و حدود ۰٫۵۰٪ از بزرگسالان ۴۵ تا ۵۴ ساله به آن مبتلا هستند. هر سال حدود ۲۶ هزار مرگ در آمریکا به سیروز نسبت داده میشود و این آمار در حال افزایش است. سیروز یک نگرانی مهم سلامت در سطح جهانی است.
علائم و علل
علائم سیروز کبد
نشانهها و علائم سیروز متعدد هستند، اما ممکن است تا مراحل پایانی ظاهر نشوند. علائم سیروز با کاهش عملکرد کبد قابلتشخیصتر میشوند. علائم اولیه میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- تهوع یا از دست دادن اشتها
- احساس ضعف و خستگی
- احساس ناخوشی عمومی
- درد در قسمت بالایی شکم
- رگهای خونی قابل مشاهده شبیه به عنکبوت
- قرمزی کف دستها
علائم دیررس میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- یرقان (زرد شدن پوست و چشمها)
- ادرار تیرهرنگ و مدفوع روشنرنگ
- خارش پوست (بدون بثورات قابل مشاهده)
- برجستگیهای کوچک زردرنگ ناشی از تجمع چربی روی پوست یا پلکها
- کاهش وزن و تحلیل عضلات بدون علت مشخص
- نامنظم شدن دورههای قاعدگی
- تجمع مایع در شکم (آسیت)
- خونریزی و کبودی آسان
چه چیزی باعث سیروز کبد میشود؟
سیروز یک فرآیند تدریجی ایجاد اسکار است که در اثر التهاب مزمن در کبد آغاز میشود. هر بیماری مزمن کبدی که باعث التهاب (هپاتیت) شود، میتواند به سیروز منجر شود. علل شایع شامل موارد زیر هستند:
- هپاتیت ناشی از الکل: آسیب کبدی ناشی از مصرف طولانیمدت و سنگین الکل. الکل شاید شناختهشدهترین علت سیروز باشد، اما علل غیرالکلی نیز شایع هستند.
- استئاتوهپاتیت مرتبط با اختلال متابولیک (MASH): آسیب مزمن ناشی از ذخیره بیش از حد چربی در کبد که با عوامل متابولیک مانند چربی خون بالا، قند خون بالا و فشار خون بالا مرتبط است.
- عفونت مزمن هپاتیت C: هپاتیت C یک عفونت ویروسی است که در اغلب افراد مزمن میشود. امروزه با داروهای ضدویروسی قابل درمان است، اما بسیاری از افراد از ابتلای خود آگاه نیستند.
- عفونت مزمن هپاتیت B: هپاتیت B یک عفونت ویروسی است که در تعداد کمی از افراد مزمن میشود. در صورت مزمن شدن، تا پایان عمر همراه فرد خواهد بود. این بیماری قابل درمان است اما درمان قطعی ندارد.
- علل کمتر شایع شامل موارد زیر هستند:
- بیماریهای خودایمنی: برخی بیماریهای خودایمنی میتوانند باعث التهاب مزمن کبد شوند، از جمله هپاتیت خودایمنی، کلانژیت صفراوی اولیه و کلانژیت اسکلروزان اولیه.
- اختلالات ژنتیکی: برخی بیماریهای ارثی باعث تجمع مواد سمی در کبد و آسیب به آن میشوند؛ از جمله بیماری ذخیره گلیکوژن، فیبروز کیستیک و بیماری ویلسون.
- هپاتیت سمی: مواجهه طولانیمدت با برخی سموم محیطی یا داروها میتواند باعث آسیب مزمن کبد شود، از جمله مسکنهای رایج مانند NSAIDها و استامینوفن.
- بیماریهای قلبیعروقی: شرایطی که باعث تجمع خون در کبد میشوند (نارسایی قلبی احتقانی) یا مانع رسیدن خون به کبد میشوند (ایسکمی مزمن) میتوانند به کبد آسیب بزنند.
عوامل خطر
اگر شرایط زیر را داشته باشید، ممکن است در معرض خطر بالاتری برای ابتلا به سیروز کبد باشید:
- سن بالای ۵۰ سال
- سابقه مصرف سنگین الکل
- ابتلا به هپاتیت ویروسی مزمن
- ابتلا به سندرم متابولیک
درمان زودهنگام این شرایط میتواند از بروز سیروز جلوگیری کند. واکسیناسیون میتواند از هپاتیت ویروسی پیشگیری کند.
عوارض سیروز کبد
عوارض جانبی سیروز کبد میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- مسمومیت عمومی بدن، احساس ناخوشی، خستگی و گیجی ذهنی
- کاهش ایمنی بدن، ترمیم و بهبودی
- نشت مایع از رگها و ایجاد تورم در بدن
- عدم تعادل و کمبودهای هورمونی
- مشکلات گوارشی، سوءجذب و سوءتغذیه
- اختلال شناختی و اختلالات حرکتی (انسفالوپاتی کبدی)
عوارض تهدیدکننده حیات سیروز میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- واریسهای گوارشی و خونریزی دستگاه گوارش
- پریتونیت باکتریایی خودبهخودی
- نارسایی کلیه (سندرم هپاتورنال)
- نارسایی تنفسی (سندرم هپاتوپولمونری)
- نارسایی کبد
- سرطان کبد
تشخیص و آزمایشها
پزشکان چگونه سیروز کبد را تشخیص میدهند؟
ارائهدهنده خدمات سلامت ابتدا شما را از نظر علائم و نشانههای سیروز کبد معاینه فیزیکی میکند. سپس درباره سابقه پزشکی، داروها یا مکملهایی که مصرف میکنید و الگوی تغذیه و سبک زندگی شما سؤال میپرسد. آنها به دنبال نشانههایی میگردند که سابقه بیماری کبدی را مطرح کند. سپس با انجام آزمایشهای پزشکی به دنبال شواهد سیروز کبد میروند.
آزمایشها میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- آزمایشهای خون: مجموعهای از تستهای عملکرد کبد میتواند نشانههای بیماری کبدی و نارسایی کبد را نشان دهد. آزمایش خون همچنین ممکن است بیماریهای خاص یا عوارض شناختهشدهای مانند کاهش توانایی لخته شدن خون را مشخص کند.
- تصویربرداری: تصویربرداری میتواند اندازه، شکل و بافت کبد را نشان دهد. نوع خاصی از تصویربرداری به نام الاستوگرافی میتواند میزان سفتی یا اسکار کبد را اندازهگیری کند. فیبرواسکن کبد در مرکز تصویربرداری راد در تهران انجام میشود.
- بیوپسی کبد: بیوپسی کبد یک اقدام کوچک برای برداشتن نمونهای کوچک از بافت کبد و بررسی آن در آزمایشگاه است. اگرچه همیشه ضروری نیست، اما میتواند سیروز را تأیید کرده و به یافتن علت آن کمک کند.
مدیریت و درمان
آیا سیروز کبد قابل برگشت یا قابل درمان است؟
سیروز به معنای ایجاد اسکار دائمی در کبد است که قابل برگشت نیست. اگرچه کبد بهطور طبیعی توان ترمیم بالایی دارد، اما در سیروز، بافت سالم کافی برای ترمیم باقی نمیماند. با این حال، بسته به علت و میزان پاسخ شما به درمان، درمان میتواند آسیب بیشتر را کند یا متوقف کند.
درمانهای سیروز چیست؟
درمانهای سیروز کبد شامل موارد زیر هستند:
درمان علت زمینهای
- داروها: برخی داروها میتوانند انواع خاصی از بیماریهای کبدی را با درجات مختلف موفقیت درمان کنند. برای مثال، داروهای ضدویروسی میتوانند هپاتیت C را درمان کنند، اما فقط میتوانند هپاتیت B را کنترل کنند (نه درمان قطعی). کورتیکواستروئیدها و داروهای سرکوبکننده ایمنی میتوانند برخی بیماریهای خودایمنی را کنترل کنند، اما نه همه آنها.
- درمان وابستگی به الکل: اگر بیماری کبدی شما سمی یا مرتبط با الکل باشد، حذف این سموم از زندگی تنها درمان است. برای این کار، برخی افراد به درمان اختلال مصرف مواد نیاز دارند.
- مدیریت عوامل متابولیک: در بیماریهای غیرالکلی کبد، کنترل عواملی مانند کلسترول، قند خون و اضافهوزن میتواند به کاهش آسیب کمک کند. برخی افراد به دارو برای کنترل این عوامل نیاز دارند.
رژیم غذایی و سبک زندگی
- حذف الکل و مواد مخدر: حتی اگر بیماری کبدی شما به الکل یا مواد مخدر مربوط نباشد، حذف آنها به حفظ عملکرد کبد برای مدت طولانیتر کمک میکند.
- کاهش فشار متابولیک: متخصصان توصیه میکنند همه افراد مبتلا به هر نوع بیماری کبدی، رژیم غذایی سالم داشته باشند و وزن اضافی را کاهش دهند.
- افزودن مکملهای غذایی: برخی افراد ممکن است برای جبران کمبودهای تغذیهای به مکملها نیاز داشته باشند.
درمان عوارض
پس از تشخیص سیروز، پزشک شما عوارض شایع آن را نیز بررسی میکند. درمان شما ممکن است شامل اقدامات پزشکی برای کنترل این عوارض باشد.
برای مثال، ممکن است به موارد زیر نیاز داشته باشید:
- اسکلروتراپی برای بستن یک رگ خونریزیدهنده
- پاراسنتز برای خارج کردن مایع تجمعیافته
- تزریق خون
- دیالیز کلیه
- اکسیژندرمانی
- درمان سرطان کبد
پیوند کبد
پزشکان زمانی پیوند کبد را توصیه میکنند که تشخیص دهند وضعیت سلامت شما بدون آن بهتدریج بدتر خواهد شد. این حالت ممکن است در صورت نارسایی فعال کبد، ابتلا به سرطان کبد، یا عدم پاسخ به درمانهای بیماری کبدی رخ دهد. اگر واجد شرایط پیوند کبد باشید، وارد فهرست انتظار ملی برای دریافت پیوند خواهید شد. وضعیت شما جایگاهتان را در این فهرست تعیین میکند.
چشمانداز / پیشآگهی
اگر سیروز کبد داشته باشم چه انتظاری میتوانم داشته باشم؟
سیروز به معنای آسیب دائمی کبد است، اما همیشه به بدتر شدن ادامه نمیدهد. اگر هنوز در مرحله سیروز جبرانشده با علائم یا عوارض کم یا بدون علامت باشید، ممکن است برای مدت طولانی در همین وضعیت بمانید. اگر بتوانید التهاب عامل سیروز را متوقف یا به حداقل برسانید، ممکن است به مرحله جبراننشده پیشرفت نکند. اما باید تا پایان عمر از کبد خود محافظت کنید.
امید به زندگی در سیروز کبد چقدر است؟
امید به زندگی در سیروز کبد بسیار متغیر است و به عوامل متعددی بستگی دارد، از جمله:
- میزان پیشرفت بیماری
- نوع عوارض موجود
- در دسترس بودن و اثربخشی درمانها
- وضعیت سلامت عمومی و بیماریهای همراه
پزشکان از سیستمهای امتیازدهی مانند Child-Turcotte-Pugh (CTP) و MELD برای پیشبینی پیشآگهی و تعیین جایگاه بیمار در فهرست انتظار پیوند کبد استفاده میکنند. این امتیازها بر اساس نتایج آزمایشهای عملکرد کبد و وجود عوارض (سیروز جبراننشده) محاسبه میشوند.
در مراحل اولیه سیروز جبرانشده، امید به زندگی میتواند بیش از ۱۵ سال باشد. با بروز فشار خون پورتال، به دلیل خطر خونریزی داخلی، این مدت کاهش مییابد. سیروز جبراننشده بهطور متوسط امید به زندگی حدود ۷ سال دارد. بیماریها و عوارض دیگر میتوانند این زمان را کوتاهتر کنند.
پیشگیری
آیا میتوان از سیروز پیشگیری کرد؟
ممکن است بتوانید با مداخله زودهنگام، از پیشرفت بیماری کبدی به سیروز جلوگیری کنید. این موضوع به آگاهی شما از بیماری و امکان انجام اقدامات پیشگیرانه بستگی دارد. بسیاری از افراد در مراحل اولیه علامتی ندارند، اما یک معاینه روتین پزشکی میتواند بیماری را آشکار کند. این امر میتواند فرصت ایجاد تغییرات مهم در سبک زندگی یا شروع درمان را فراهم کند.
جمعبندی
سیروز کبد نتیجه آسیب و التهاب مزمن کبد در طول سالهاست که به ایجاد اسکار دائمی و اختلال در عملکرد طبیعی این اندام حیاتی منجر میشود. اگرچه سیروز بهطور کامل قابل برگشت نیست، اما تشخیص زودهنگام، کنترل علت زمینهای و پایش منظم وضعیت کبد میتواند از پیشرفت بیماری، بروز عوارض جدی و کاهش کیفیت زندگی جلوگیری کند. بسیاری از بیماران در صورت شناسایی بیماری در مرحله جبرانشده و رعایت توصیههای درمانی و سبک زندگی، میتوانند سالها با حداقل عوارض زندگی کنند.
در مرکز رادیولوژی و سونوگرافی راد، ارزیابی سلامت کبد با استفاده از روشهای نوین و غیرتهاجمی مانند فیبرواسکن (الاستوگرافی کبد) انجام میشود. این روش دقیق، سریع و بدون درد است و نقش مهمی در تشخیص میزان فیبروز، پایش پیشرفت بیماری و کمک به تصمیمگیری درمانی پزشک دارد. مراجعین میتوانند بهراحتی از طریق سامانه رزرو آنلاین نوبت فیبرو اسکن کبد مرکز راد نوبت دریافت کنند و گامی مؤثر در مسیر پیشگیری از پیشرفت بیماریهای کبدی و حفظ سلامت خود بردارند.
دیدگاه خود را ثبت کنید
تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟در گفتگو ها شرکت کنید.